........
Það fer ekki á milli mála að fjárhagsörðugleikar blasa við fjölmörgum íslenskum sveitarfélögum þessa dagana.
Skuldsetning þeirra jókst í uppsveiflunni og veiking krónunnar með tilheyrandi verðbólgu ýtti enn frekar undir skuldaaukninguna. Flest
sveitarfélög hafa gripið til gjaldskrárhækkana til að auka tekjur sínar en ljóst er að skuldsetning nokkurra sveitarfélaga er hreinlega of
mikil og afborganir næstu ára verða þungbærar.
En hversu stór er þessi vandi? Þegar ársreikningar stærstu sveitarfélaga landsins eru skoðaðir og greindir kemur í ljós að á þessu ári þurfa þau að greiða alls 21 milljarð króna af langtímalánum sínum. Talan nemur 39 milljörðum króna ef greiðslur Orkuveitu Reykjavíkur (OR) eru teknar með í reikninginn.
Það magnar vandann að erlendar skuldir sveitarfélaga og fyrirtækja í þeirra eigu án OR nema nú alls um 60 milljörðum króna, en þar af eru erlendar skuldir sveitarfélaga gagnvart Lánasjóði sveitarfélaga um 16 milljarðar króna. Samkvæmt nýjustu gögnum Seðlabankans nema lán bankakerfisins til sveitarfélaga um 15 milljörðum króna, en þar af voru gengistryggð lán um 5 milljarðar króna. Með öðrum orðum þá benda gögnin til þess að lítill hluti erlendrar fjármögnunar sveitarfélaga sé fenginn í gegnum innlenda aðila eða um 21 milljarður króna (16+5) þó bakhjarlar lánanna séu líklega erlendir aðilar.
Afgangur erlendu lánanna, eða 40 milljarðar króna, er því væntanlega bein skuld til erlendra aðila og ólíklegt er að þeir hafi mikinn áhuga á að endurfjármagna þessi lán. Ef við gerum ráð fyrir að erlendir lánardrottnar bæði bankanna og Lánasjóðs sveitarfélaga hafni endurfjármögnun erlendu lánanna, þá má gera ráð fyrir allt að 60 milljarða króna útgáfuþörf einungis til þess að endurfjármagna erlendar skuldir sveitarfélaga á innlendum skuldabréfamarkaði. Nettóútgáfuþörf á innlendum skuldabréfamarkaði auk innlendrar lántöku til endurfjármögnunar erlendra lána gæti því numið um 40-60 milljörðum króna á næstu árum. Þessu þarf að mæta með innlendum sparnaði.
Þessi mikla skuldsetning sveitarfélaga og takmörkuð geta til endurfjármögnunar erlendra lána myndar þörf á gagngerri endurskipulagningu á fjármálum sveitarfélaga. Færa þarf lán úr erlendum myntum yfir í lán í krónum sem væntanlega hefur í för með sér aukinn fjármagnskostnað, enda er vaxtastig hátt og áhættuálag talsvert. Verkefnið er krefjandi þar sem skuldsetningin útilokar að einhverju leyti getu til greiðslu á háum vöxtum.
Mikilvægt er því að stjórnvöld átti sig á vandanum og reyni að finna lausnir.
Þrír möguleikar eru í stöðunni. Í fyrsta lagi væri hægt að endurfjármagna sveitarfélög landsins með lánum úr bankakerfinu. Þessi leið er þó varla fær sem stendur þar sem skammtímafjármögnun bankakerfisins sjálfs útilokar að það geti veitt sveitarfélögum langtímafjármögnun.
Í öðru lagi gæti Lánasjóður sveitarfélaga fjármagnað lán til sveitarfélaga með útgáfu skuldabréfa. Lánasjóðurinn hefur sett endurfjármögnun eldri lána í forgang hjá sér og í október 2010 voru slík lán 60% allra útlána sjóðsins á því ári. Samkvæmt útlánaáætlun sjóðsins fyrir árið 2011 hyggst sjóðurinn gefa út skuldabréf að verðmæti 7-9 milljarða króna sem takmarkar útlánagetu sjóðsins nokkurn veginn við þá upphæð. Með öðrum orðum sýnir útgáfuáætlun Lánasjóðsins að skuldir sveitarfélaga þurfi að endurfjármagna með öðrum hætti en með aðkomu hans.
Í síðasta lagi gætu sveitarfélög endurfjármagnað sig með því að gefa út skuldabréf á skuldabréfamarkaði og það virðist blasa við að þau þurfi að fara þessa leið og fjármagna sig í náinni framtíð í gegnum innlendan skuldabréfamarkað. Sveitarfélög munu hins vegar aðeins getað fjármagnað sig í gegnum verðbréfamarkað að því tilskyldu að þau njóti trausts fjárfesta. Það traust byggist á því að sveitarfélögin setji sér raunhæf markmið í tekjum og útgjöldum og hafi í huga að nýfjárfestingar standist arðsemismat, að teknu tilliti til fjármögnunarkostnaðar á innlendum markaði.
Í þessari stöðu liggja tækifæri, bæði fyrir sveitarfélög og fjárfesta. Traustir fjárfestingarkostir, eins og skuldabréf
stöndugra sveitarfélaga, munu fá aukna athygli fjárfesta í umhverfi minnkandi áhættufælni og allt útlit er fyrir að
sveitarfélög geti boðið fjárfestum áhugaverða kosti að teknu tilliti til áhættu, ávöxtunar og tímalengdar.
Höfundur starfar í Markaðsviðskiptum hjá Saga Fjárfestingarbanka. Skoðanir sem fram koma í greininni eru skoðanir höfundar en endurspegla ekki endilega skoðanir Saga Fjárfestingarbanka.
